Η εγχώρια μεταποίηση καλύπτει μόνο το 26% της εγχώριας κατανάλωσης



Η εγχώρια μεταποίηση καλύπτει μόνο το 26% της εγχώριας κατανάλωσης
Μελέτη του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθήνας και του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων


  Στασιμότητα και στη συνέχεια δραστική μείωση σημειώνει ο κλάδος της ελληνικής μεταποίησης κατά τα τελευταία 20 χρόνια.
Ειδικότερα, κατά την προ της οικονομικής κρίσης περίοδο, 1995 - 2007, ο μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής του δείκτη βιομηχανικής παραγωγής ήταν μόλις +0,6%, και από το 2008, έτος που σημειώθηκε η πρώτη ύφεση, έως και το 2013, ο μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής της βιομηχανικής παραγωγής ήταν -6,3%. Έτσι, σωρευτικά κατά την περίοδο 2008 - 2013, η βιομηχανική παραγωγή συρρικνώθηκε κατά -30,3%, και μόνο κατά τα έτη 2014 και 2015 αυξήθηκε κατά +1,8% και +1,9%, αντίστοιχα.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι κατά την περίοδο 1995 - 2015, η βιομηχανική παραγωγή υποχώρησε κατά -19,5%. Η παρούσα μελέτη βασίζεται στα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την μεταποίηση και παρέχουν αναλυτικά στοιχεία, όπως επενδύσεις, ακαθάριστη και προστιθέμενη αξία παραγωγής, απασχόληση, κλπ. Τα στοιχεία αυτά καλύπτουν την περίοδο 1995 - 2013 και, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, αναμένεται το επόμενο έτος να δοθούν στη δημοσιότητα τα στοιχεία για τα έτη 2014 και 2015, που είναι σε στάδιο επεξεργασίας. Τα μόνα ετήσια δημοσιευμένα στοιχεία, έως και το έτος 2016, είναι τα στοιχεία εξαγωγών και εισαγωγών.

Αποτέλεσμα της συρρίκνωσης του μεταποιητικού τομέα είναι η δραστική μείωση των επενδύσεων, του αριθμού των μεταποιητικών επιχειρήσεων και του αριθμού των απασχολουμένων. Οι επενδύσεις μετά από θεαματική αύξηση κατά την περίοδο 1995 - 2000, ακολουθούν πτωτική πορεία έως το 2005, και μετά από ανάκαμψη κατά έτη 2006, 2007 και 2008 (που οφείλεται στις επενδύσεις των κλάδων Πετρελαίου & Άνθρακα και Χημικών & Φαρμακευτικών Προϊόντων) συνεχίζουν την πτωτική τους πορεία με αποτέλεσμα οι επενδύσεις το 2013 να διαμορφωθούν στα επίπεδα του 1995. Παράλληλα, οι μεταποιητικές επιχειρήσεις από 5.814 το 1995 περιορίστηκαν σε 2.845 το 2013 και χάθηκαν 82.090 θέσεις εργασίας (1995: 250.437 απασχολούμενοι, 2013: 168.347 απασχολούμενοι).

Πτωτική πορεία παρουσιάζει και η ακαθάριστη αξία παραγωγής της μεταποίησης. Μετά από συνεχή αύξηση κατά την περίοδο 1995 - 2008 με μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής +6,9% και αξία παραγωγής ύψους 46 δις € το 2008, περιορίστηκε σε 42,3 δις € το 2013, δηλαδή σωρευτική μείωση κατά -8,1%. Σημαντική μείωση σημείωσε και η προστιθέμενη αξία παραγωγής της μεταποίησης. Κατά την περίοδο 1995 - 2004, η προστιθέμενη αξία αποτελούσε περίπου το 36% - 40% της ακαθάριστης αξίας παραγωγής. Από το 2005 το ποσοστό αυτό μειώνεται συνεχώς και περιορίστηκε σε 22% και 23% κατά τα έτη2012 και 2013, αντίστοιχα.

Οι εξαγωγές θεωρούνται ότι είναι η μόνη λύση για  την επιβίωση των μεταποιητικών επιχειρήσεων και ειδικότερα για την  περίοδο που  η χώρα µας μαστίζεται από την  οικονοµική  κρίση  και  η   εσωτερική κατανάλωση συνεχώς συρρικνώνεται. (Είναι τόσο καραγκιόζηδες που δεν βλέπουν ότι η εσωτερική αγορά καλύπτεται μόνο κατά 26% από την εγχώρια μεταποίηση, άρα οι προοπτικές ανάπτυξης της πρέπει να περνάνε από τη λογική επανακατάκτησης της).  Μετά από συνεχή αύξηση  των εξαγωγών  κατά   την περίοδο  1995  -   2008  µε   µέσο ετήσιο  ρυθµό  µεταβολής  +6,4%, ακολουθεί  µείωση κατά -17,5% το 2009 λόγω της διεθνούς κρίσης. Έκτοτε, οι εξαγωγές  µεταβάλλονται  µε   θετικό  ρυθµό  σηµειώνοντας σωρευτική αύξηση +44,4% στην  περίοδο 2009 - 2016. Εάν  εξαιρεθούν τα πετρελαιοειδή,  που οι τιµές τους έχουν συρρικνωθεί  τα  τελευταία έτη,  η  εικόνα είναι ακόµα καλύτερη. Συγκεκριµένα, κατά  την  περίοδο 2013  (αρχή της   πτώσης  της τιµής του  πετρελαίου)  έως  το  2016, οι συνολικές  εξαγωγές  µειώθηκαν  κατά   -8,1%,  ενώ οι  εξαγωγές  των λοιπών κλάδων, εκτός πετρελαιοειδών, αυξήθηκαν κατά  +11,7%.

  Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, εάν από την παραγωγή αφαιρέσουμε τις εξαγωγές, η εγχώρια παραγωγή καλύπτει ποσοστό μόλις 26% της εγχώριας κατανάλωσης, ενώ το υπόλοιπο 74% ικανοποιείται από τις εισαγωγές. Αξίζει να σημειωθεί ότι έως και το 2008 οι εισαγωγές αντιστοιχούσαν στο 70% ή και λιγότερο της εγχώριας κατανάλωσης, και διαδοχικά αυξήθηκαν στο 74% το 2013. Με άλλα λόγια, τα εγχώρια παραγόμενα προϊόντα αντικατεστάθησαν από φθηνότερα εισαγόμενα προϊόντα, και αυτό προκύπτει και από τους όρους εμπορίου (δείκτης εξαγομένων προϊόντων / δείκτης εισαγομένων προϊόντων). Οι όροι εμπορίου βελτιώθηκαν κατά την περίοδο 2009 - 2015 κατά +28,2%, που σημαίνει ότι κατά την περίοδο αυτή οι εξαγωγικές επιχειρήσεις πέτυχαν στο εξωτερικό υψηλότερες τιμές κατά 28,2% σε σχέση με τις τιμές που θα εισέπρατταν στο εσωτερικό (αυτό συνέβη σε μεγάλο βαθμό στον κλάδο των τροφίμων και ποτών).

Στο μεταξύ, ο κλάδος Τροφίμων και Ποτών αν και προσφέρει την υψηλότερη προστιθέμενη αξία στην οικονομία, περιλαμβάνει το μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων και προσφέρει τις περισσότερες θέσεις εργασίας ωστόσο οι εργαζόμενοί του λαμβάνουν χαμηλότερες από τις μέσες ετήσιες αποδοχές του συνόλου της μεταποίησης

  Συγκεκριμένα, από το κεφάλαιο της μελέτης για τα βασικά μεγέθη των είκοσι βιομηχανικών κλάδων προκειμένου να έχουμε μια συγκριτική εικόνα μεταξύ των κλάδων με απώτερο σκοπό να ξεχωρίσουμε εκείνους τους κλάδους που αντέχουν στην κρίση, έχουν προοπτικές ανάπτυξης και ως εκ τούτου κρίνονται ως βιώσιμοι και παράλληλα έχουν τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, προκύπτουν τα εξής:

Στον κλάδο των Τροφίμων και Ποτών δραστηριοποιούνται 759 επιχειρήσεις που απασχολούν 59.219 εργαζόμενους ή 35,2% του συνόλου των απασχολουμένων στη μεταποίηση. Οι μέσες ετήσιες αποδοχές του κλάδου ανέρχονται σε 19.209 ευρώ, που είναι χαμηλότερες από τις μέσες ετήσιες αποδοχές του συνόλου της μεταποίησης που ανέρχονται σε 21.470 ευρώ. 


Τις υψηλότερες αποδοχές συναντάμε στους κλάδους του Πετρελαίου και Άνθρακα με μέσες ετήσιες αποδοχές 57.232 ευρώ, και Προϊόντα Καπνού με μέσες ετήσιες αποδοχές 38.382 ευρώ. Στους λοπούς κλάδους οι ετήσιες αποδοχές κυμαίνονται από 12.866 ευρώ (Υποδήματα και Είδη Ταξιδίου) έως 27.776 ευρώ (Βασικά Μέταλλα).

Την υψηλότερη ακαθάριστη αξία παραγωγής παρουσιάζει ο κλάδος Πετρέλαιο & Άνθρακας με αξία παραγωγής 17,1 δις ευρώ το 2013 ή 40,4% της συνολικής ακαθάριστης αξίας παραγωγής της μεταποίησης. Ακολουθούν οι κλάδοι Τρόφιμα και Ποτά (9,6 δις ευρώ ή 22,6%), Βασικά Μέταλλα (3,3 δις ευρώ ή 7,9%) και Χημικά και Φαρμακευτικά Προϊόντα (3 δις ευρώ ή 7,1%). Οι τέσσερις συγκεκριμένοι κλάδοι καλύπτουν το 78% του συνόλου της ακαθάριστης αξίας παραγωγής της μεταποίησης. Στη συνέχεια ακολουθούν τρεις επίσης σημαντικοί κλάδοι με αξία παραγωγής άνω του ενός δις ευρώ και συγκεκριμένα ο κλάδος Μεταλλικών Προϊόντων εκτός μηχανών (1,5 δις ευρώ ή 3,6%), Προϊόντα Ελαστικού (1,3 δις ευρώ ή 3,1%) και Προϊόντα από μη Μεταλλικά Ορυκτά (1,25 δις ευρώ ή 3%). Οι λοιποί κλάδοι παρουσιάζουν σημαντικά μικρότερη αξία παραγωγής που κυμαίνεται από 51 εκ. ευρώ (Υποδήματα & Είδη Ταξιδιού) έως 941 εκ. ευρώ (Χαρτί & Προϊόντα από Χαρτί). Η εικόνα είναι διαφορετική εάν λάβουμε υπόψη την προστιθέμενη αξία παραγωγής των κλάδων που αποτυπώνει και την πραγματική συνεισφορά τους στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας. Η προστιθέμενη αξία προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ εκροών (ακαθάριστη αξία παραγωγής) και εισροών (ενδιάμεση κατανάλωση). Σημειώνεται ότι εάν στο σύνολο της προστιθέμενης αξίας όλων των κλάδων της Ελληνικής οικονομίας (99 διψήφιοι κλάδοι), προστεθούν οι φόροι (μείον επιδοτήσεις) προκύπτει το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ). 

Με συνδυασμό όλων των βασικών μεγεθών που προσδιορίζουν το δυναμισμό και την προοπτική των βιομηχανικών κλάδων (ακαθάριστη αξία παραγωγής, προστιθέμενη αξία παραγωγής, επενδύσεις, εξωστρέφεια, παραγωγικότητα, κλπ), οι κλάδοι διακρίνονται σε εκείνους που έχουν προοπτικές ανάπτυξης και ως εκ τούτου αναμένεται λογικά να επιδείξουν στο μέλλον και ανάλογες επιδόσεις, και σε εκείνους που δεν εμφανίζουν ιδιαίτερες προοπτικές ανάπτυξης και αναμένεται είτε να μείνουν στάσιμοι ή να συρρικνωθούν.  Ιδιαίτερες προοπτικές ανάπτυξης έχουν οι εξής κλάδοι: Πετρέλαιο και Άνθρακας, Τρόφιμα και Ποτά, Βασικά Μέταλλα, Χημικά και Φαρμακευτικά Προϊόντα, Προϊόντα Ελαστικού Μεταλλικά, Προϊόντα (εκτός Μηχανών), Προϊόντα από μη Μεταλλικά Ορυκτά, Ηλεκτρολογικός Εξοπλισμός, Προϊόντα Καπνού, Εκτυπώσεις και Εκδόσεις
 Στην δεύτερη κατηγορία, της στασιμότητας ή της συρρίκνωσης  ανήκουν οι εξής κλάδοι: Υποδήματα και Είδη Ταξιδιού, Μεταφορικά Είδη, Λοιπός Εξοπλισμός Μεταφορών, Ξύλο και Φελλός (εκτός Επίπλων) Η/Υ, Ηλεκτρονικά και Οπτικά, Ένδυση, Χαρτί και Προϊόντα, Έπιπλα και Λ. Μεταποιητικές δραστηριότητες, Μηχανήματα και Εξοπλισμός, Κλωστοϋφαντουργικές  Ύλες.

Σε ένα παλιότερο κείμενο σημειώναμε:

  Μέσα στην καρδιά της οικονομικής κρίσης βλέπουμε τα μεγέθη συρρίκνωσης της ελληνικής βιομηχανίας-μεταποίησης να είναι σημαντικά και να ξεπερνούν τα αντίστοιχα του ΑΕΠ. Οι κλάδοι που αναπτύσσονταν δυναμικά και προ κρίσης βρίσκονται σε πολύ καλύτερη  κατάσταση από τους άλλους και οι κλάδοι των φαρμάκων και των παραγώγων πετρελαίου βελτιώνουν, σαφώς, τη θέση τους, παρά την κρίση.

  Συμβολισμός πρώτου μεγέθους για την κατάσταση που περιέρχεται η ελληνική βιομηχανία είναι η εκπροσώπηση του ΣΕΒ από έναν άεργο πρώην βιομήχανο. Εκπροσώπηση που επαναβεβαιώθηκε στις 31-5-2012, στην τελευταία γενική συνέλευση του ΣΕΒ. Χαρακτηριστικές είναι κάποιες από τις επισημάνσεις στην ομιλία του στη συνέλευση:

…Εμείς, στον χώρο της ιδιωτικής οικονομίας, βιώνουμε την καταστροφή του παραγωγικού ιστού της χώρας, επειδή χρεοκόπησε ο δημόσιος τομέας… Η κρίση που σάρωσε το παλιό μάς επιστρατεύει: μια νέα επιχειρηματική τάξη καλείται σήμερα να χειραφετηθεί, ν’ αναλάβει τα ηνία του αναπτυξιακού μας μέλλοντος και να εγγυηθεί την ευρωπαϊκή προοπτική του τόπου… Έχει ξεπεραστεί πλέον το δίλημμα μέσα ή έξω απ’ την Ευρώπη. Μόνο κάποιες μικρές, περιχαρακωμένες μειοψηφίες αρνούνται το ευρωπαϊκό κεκτημένο, το οποίο ουδείς υπεύθυνος φορέας διανοείται να στερήσει από τον ελληνικό λαό. Η εθνική απομόνωση και η επιστροφή στην κατοχική δραχμή είναι το εφιαλτικό όνειρο κάποιων ιδεοληπτικών –ίσως και η ανομολόγητη επιδίωξη μεμονωμένων συμφερόντων– που βρίσκονται έξω απ’ αυτήν την αίθουσα… Η κρίση του 2009 που έφερε τη χώρα στα πρόθυρα της άτακτης χρεοκοπίας, μάς έθεσε αντιμέτωπους με την πρόκληση του ριζικού εκσυγχρονισμού του κράτους, της οικονομίας, της ίδιας της κοινωνίας μας. Με την ανάγκη μιας βαθιάς αλλαγής, που ισοδυναμούσε με ειρηνική επανάσταση. Η επανάσταση απέτυχε…
Η επανάσταση του εκσυγχρονισμού προδόθηκε από τους φυσικούς εκφραστές της –τα κόμματα του ιδιόμορφου αστικού μας συστήματος… Επιτρέψαμε έτσι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μία οιονεί αντεπανάσταση –που ευαγγελίζεται κραυγαλέους οικονομικούς και θεσμικούς αναχρονισμούς, καλλιεργεί ένα κλίμα αντιευρωπαϊκό, επαγγέλλεται ένα μέλλον που μοιάζει με το χρεοκοπημένο παρελθόν… Μέσα σ’ αυτήν την Ευρώπη που αλλάζει, η επανατοποθέτηση του ελληνικού προβλήματος πρέπει να καταστεί εθνικός υπερκομματικός στόχος. Μπορεί να επιτευχθεί, αρκεί η αόριστη αναθεωρητική βούληση των προεκλογικών διακηρύξεων να μετατραπεί γρήγορα σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο… ΝΑΙ στην ανάγκη ριζικής αλλαγής ενός φαύλου και παρασιτικού κράτους… να γίνει επιτελικό και αποτελεσματικό… ΝΑΙ στην ανάγκη ριζικής αλλαγής του μοντέλου της καταναλωτικής ανάπτυξης με δανεικά και χαριστικές παροχές, στην παραγωγική ανασυγκρότηση με εμπροσθοφυλακή μια ιδιωτική πρωτοβουλία, δυναμική, εξωστρεφή, καινοτόμα, που θα αναδείξει όλο τον αναξιοποίητο πλούτο της χώρας και τη δημιουργικότητα του ανθρώπινου δυναμικού της. ΝΑΙ στην ανάγκη ριζικής αλλαγής ενός πολιτικού συστήματος ξεπερασμένου και μοιραίου… ΝΑΙ στην ανάγκη ριζικής αλλαγής της κυρίαρχης νοοτροπίας που έκανε ιδεολογία τη μίζα, την αργομισθία και την αρπαχτή, στην ανάδειξη του προτύπου ενός Έλληνα δημιουργικού… Αυτή είναι η βάση μιας νέας εθνικής συμφωνίας με την Ευρώπη, που θέλει να μας βοηθήσει, αλλά δεν τη βοηθούμε. Αυτό είναι το σύγχρονο εθνικό σχέδιο, στο οποίο όλοι είναι υποχρεωμένοι να στρατευθούν –η Αριστερά για να αποδείξει ότι μπορεί να κυβερνήσει, η Δεξιά για να δείξει ότι μπορεί να ανασυγκροτηθεί. Όσες εκλογές κι αν κάνουμε, όποιες κυβερνήσεις κι αν σχηματισθούν, αν δεν υπάρχει ένας βιώσιμος εθνικός σκοπός, τα όποια κομματικά σχήματα είναι καταδικασμένα ν’ αποτύχουν. Αν δεν υπηρετήσουν την ανάγκη της Αλλαγής, βιώσιμη Ελλάδα δεν μπορεί να υπάρξει.
  Δεν είναι εύκολοι καιροί –για κανένα μας. Η επιχειρηματική τάξη δίκαια ανησυχεί και αναρωτιέται για το μέλλον. Δίκαιο θα ήταν να διακατέχεται και από ενοχές –διότι έχουμε κι εμείς μερίδιο ευθύνης για τη σημερινή κρίση. Κάποιοι από εμάς είχαν βολευτεί στο κράτος της εύνοιας, της πελατείας και της συναλλαγής. Είχαν γίνει μέρος της κρατικοδίαιτης οικονομίας και μας στιγμάτισαν όλους… Από το σημερινό αδιέξοδο ζητείται σήμερα μια νέα εθνική αναπτυξιακή διέξοδος…[1]

   Εναγωνίως, λοιπόν, και αφού κάνουν μια κάποια αυτοκριτική για το κρατικοδίαιτο του είδους τους, τρομάζοντας μπρος στην προοπτική να καταλυθούν στρατηγικές επιλογές συμμαχιών τους όπου με δουλοπρέπεια επαναβεβαιώνουν την πίστη τους, ψάχνουν κάποιον να τους καταθέσει ένα σχέδιο σωτηρίας στις νέες συνθήκες που η κρίση διαμορφώνει.

  Αυτό που δεν αντιλαμβάνονται, αυτό που δε διανοούνται ακόμη και να σκεφτούν οι κυρίαρχοι κύκλοι του ΣΕΒ είναι ότι είναι αδύνατο και γι’  αυτούς να ξεφύγουν από τη μέγγενη της κρίσης, χωρίς υπέρβαση των βασικών στρατηγικών τους επιλογών. Γι’ αυτό και το βασικό πολιτικό προσωπικό που τους υπηρετεί αδυνατεί να καθορίσει μια διέξοδο παραγωγικής καπιταλιστικής ανασυγκρότησης πέρα από νεοφιλελεύθερα αναμασήματα. Μεγάλο εμπόδιο προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί ο τρόμος τους να βρεθούν μόνοι, ενώπιος ενωπίω με ένα ρωμαλέο εργατικό κίνημα στερημένοι από τις στρατηγικές συμμαχίες τους τύπου ΕΕ- Ευρωζώνης που τους βυθίζουν στα οικονομικά τάρταρα σήμερα.

  Σε μια εφημερίδα[2] στη σελίδα όπου το κύριο άρθρο ήταν η σύμπραξη δύο οικογενειών Κροίσων από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, των Ρότσιλντ και των Ροκφέλερ, στη γωνία είχε μια ανακοίνωση του εκκαθαριστή της ιστορικής εταιρείας Κεράνης για τον πλειστηριασμό των ακινήτων, των μηχανημάτων, των άυλων και λοιπών περιουσιακών στοιχείων της. Συμβολική σύμπτωση της εποχής, περιγραφή μιας κατάστασης ή επίλογος ενός οικονομικού δράματος; Το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, 1-2 ετών, θα δείξει τι από αυτά ισχύει…



  Αυτό που δείχνει η τωρινή μελέτη είναι ότι το δράμα συνεχίζεται. Και όπως κάθε δράμα, εκτός από τα θύματα θα έχει και κορύφωση και εξιλέωση. Το θέμα είναι για ποιον…


                                                        Αλέξανδρος Καπακτσής


[1] Ομιλία του Προέδρου του ΣΕΒ κ. Δημήτρη Δασκαλόπουλου στην απογευματινή εκδήλωση, Ετήσια Γενική Συνέλευση του ΣΕΒ, 31/5/2012
[2] Εφημερίδα Βήμα ανάπτυξη σελ. Β10 3-6-2012

Σχόλια